همه چيز در مورد جوش صورت (آكنه)
آكنه چيست: آكنه يك نوع ضايعه التهابي پوست ميباشد شـيـوع ايـن بــيماري تا چه حد است: آكنه %90 جـوانـان 24-12 سال را گريبانگير خود ميكند. اما افـراد40-10 سـال را نـيـز مـمـكن اسـت شــامل گردد.
آكـنـه چـه تـاثـيـراتـي مـمـكن است بر روحيه فرد مـبـتـــلا بگذارد؟ افراد مبتلا به آكنه معمولا داراي خصوصيات زير ميباشند:
1- اعتماد بنفس پايين.
2-احساس عدم امنيت.
3-رفتارهاي خشونت آميز.
4- احساس شرمساري.
5- بسيار زود رنج.
6-مضطرب.
پيش از آنكه علل پيدايش آكنه را متذكر شويم نگاهي مي اندازيم به عواملي كه در ايجاد آكنه نقش ندارند:
1- رژيم غذايي: ثابت گرديده كه مصرف شكلات، چيپس، شكر، پيتزا، سيب زميني سرخ كرده؛ غذاهاي چرب و يا سرخ كرده و شيريني تاثيري بروي آكنه ندارند.
2- وراثت:به استثناي آكنه هاي بسيار شديد وراثت نقشي در ايجاد آكنه ندارد.
3- پوست چرب: تنها داشتن پوست چرب نميتواند ايجاد آكنه كند.
آكنه چگونه ايجاد ميگردد؟
پوست طبيعي داراي منافذ ريزي مي بـاشـد كه مـنـافذ ريشه مو-غده چربي و يا فوليكول ناميده ميـگـردد. ايـنها همان منافذي ميباشند كه موهااز آنـها خـارج ميـگردند. در انتهاي اين منافذ غددچـربـي قـرار دارنـد كـه بـا تـرشـح مـواد روغني وچرب(SEBUM) موجب نرم شدن، لطيف گشتن و مـرطوب شدن پوست شما ميگردند.سلولهاي سـطـحي پـوسـت نيز همانطور كه ميدانيد بطور مرتب درحال ريزش وجايگزيني توسط سلولهاي جـديـد مـيـباشند. در روي پوست انسان باكتري بــــي هـــــوازي و بـــــــي خــــطــــري بــــنـــــامPROPIONIBACTERUM ACNES بـطــور طــبيعي زنـدگي مـيكــند. حال ببينيم چگونه شرايط فوق
از حالت طبيعي خارج گشته و آكنه ايجاد ميگردد. در ايجاد آكنه 3 عامل سلولهاي مرده پوست، غدد چربي و باكتريهاي سطح پوست نقش كليدي خواهند داشت:
1- افزايش ترشح غدد چربي: در دوران بلوغ ترشح هورمون تستوسترون(TESTOSTRONE) يا همان هورمون مردانه افزايش مي يابد. تستوسترون هم در بدن مردان و هم در بدن زنان موجود ميباشد اما ميزان آن در بدن مردان 4 برابر زنان ميباشد. هنگامي كه ترشح تستوسترون افزايش مي يابد، تستوسترون توسط پوست بهدي هيدروتستوسترون مبدل گشته و سبب تحريك غدد چربي ميگردند. بنابراين حجم و ميزان ترشح غدد چربي افزايش مي يابد.
2- عدم ريزش طبيعي سلولهاي مرده سطح پوست: برخي اوقات ريزش سلولهاي مرده پوست از حال طبيعي خارج ميگردد. ريزش نامناسب سبب ميگردد كه سلولهاي مرده پوست به يكديگر چسبيده و بروي هم انباشته گردند.
3- افزايش سرعت تكثير سلولهاي پوست: برخي اوقات سرعت تكثير سلولهاي پوست از حالت طبيعي خارج گشته و با سرعت بيشتري تكثير مي يابند (5 برابر حالت طبيعي). همين امر سبب ميگردد تا سلولهاي پوستي بموقع ريزش نيابند.
4-هنگامي كه سلولهاي مرده پوست بموقع نميريزند و يا سرعت تكثيرشان افزايش مي يابد، سبب انسداد روزنه هاي فوليكول ميگردند. بنابراين ترشحات مترشحه از غدد چربي نميتوانند مانند قبل بسهولت از كانال فوليكول جريان يافته و به سطح پوست بريزند. از طرفي هنگامي كه ترشحات غدد چربي از ميزان طبيعي خود افزايش مي يابد دو عامل فوق دست بدست هم داده و سبب احتباس و تجمع مواد چرب(SEBUM) در پشت محل انسداد ميگردند. تجمع ترشحات چربي به همراه سلولهاي مرده پوست به زير روزنه هاي مسدود يك محيط ايده آل براي رشد و تكثير باكتريهاي بي هوازي پوست فراهم مي آورند. بنابراين جوش هاي موسوم به آكنه تجمع باكتريها، سلولهاي مرده پوست و چربي ميباشند. هرگاه محتويات جمع شده در اين كانالهاي مسدود به داخل پوست اطراف نفوذ كند يك واكنش التهابي روي ميدهد. تجزيه سبوم به اسيدهاي چرب و ترشح آنزيم توسط باكتريها نيزمسبب التهاب ميباشند. التهاب جوشها به علت هجوم گلبولهاي سفيد به سمت جوشها ميباشد كه براي از ميان بردن عامل متجاوز و از ميان بردن آنها صورت ميپذيرد.
نكته: همانطور كه هورمون تستوسترون ايجاد آكنه ميكند، استروژن يا همان هورمون زنانه در خشك كردن و كاهش ترشحات غدد چربي موثر بوده و ميتواند سبب درمان آكنه گردد.
در كدام نواحي بدن بيشتر آكنه ديده ميگردد؟
هر كجا كه مو وجود داشته باشد جوش هم ممكن است ايجاد گردد. اما در برخي نواحي بدن كه غدد چربي تراكم بيشتري داشته و ميزان ترشح چربي بيشتر ميباشد آكنه نيز بيشتر مشاهده ميگردد اين نواحي شامل: صورت، قفسه سينه، پشت، شانه ها و بخش فوقاني بازوها ميباشند.
نكته: يكي ديگر از عواملي كه ميتواند در ايجاد آكنه موثر باشد خود مو ميباشد. موهاي ضخيم و بزرگ مجراي عبور چربي را باز نگاه ميدارند اما موهاي ريز و ضعيف فاقد چنين خاصيتي ميباشند.
لكه ها و جاي زخم پس از بر طرف گشتن جوش
1- ماكول(MACULE): نـقـاط مـسـطــح و قرمزرنـگ موقتي ميباشند كه در واقع باقيمانده زخم جـــوش هستند.معمولا 3-2 هفته اثرشان روي پوست باقي ميماند اما ممكن است اين مدت 6 ماه بطول انجامد.
2- تجمع رنگدانه ها (PIGMENTATION):تجمع رنگدانه ها در جوشگاه (مكاني كه جوش التيام يافته) ميباشد كه ممكن است تا 2 سال اثرش باقي بماند. براي درمان آن ميتوانيد از كرمهاي لايه بردار و ساينده استفاده كنيد. ازكرمهاي حاوي هيدروكينون(HYDROQUINONE) %2 نيز ميتوانيد استفاده كنيد.
3- جوشگاه و يا اسكار(SCARS): جاي جوش به علت آسيب به بافت پوست در طي پروسه ترميم ايجاد ميگردند. اسكارها به دو صورت ايجاد ميگردند:
* افزايش توليد نسج: در اين حالت سلولهاي پوست كلاژن بيشتري توليد ميكنند كه بصورت برجستگيهاي سفت و نامنظم نمودار ميگردند. به اين حالت اصطلاحا كلوئيد(KELOID) ميگويند.
* از دست رفتن نسوج: در اين حالت در جاي جوش فرورفتگي و حفره هاي كم عمقي ايجاد ميگردد.
نكته: براي پيشگيري از بوجود آمدن اسكار ها از فشار دادن، تركاندن، دستكاري و كندن جوشها جدا خودداري كنيد.
روشهاي درمان لكه ها و اسكار ناشي از جوش
1- ليزر: اين عمل با سوزاندن لايه فوقاني پوست توسط ليزر انجام ميگيرد.
2- تزريق كلاژن(COLLAGEN INJECTION):با تـــزريق كــلاژن درست زير اسكار فرورفتگي هاي ناشي از آكنه را پر ميكنند.
3- لايه برداري شيميايي(CHEMICAL PEELING):توسط لايه بردارهاي شيميايي لايه فوقاني پوست را پيلينگ ميكنند.
4- سايش پوست(DERMABRATION):در اين روش لايه فوقاني پوست توسط ساينده هاي مكانيكي برداشته ميگردد.
5- ريز سايش پوست(MICRODERMABRATION): در اين روش پوست توسط كريستالهاي بسيار ريزي كه عمدتا از سديم بيكربنات و آلومينيوم بي كربنات تشكيل يافته اند لايه برداري ميگردد. همچنين اين عمل سبب تحريك توليد كلاژن و الاستين در پوست ميگردد.
6- شوينده هاي لايه بردار(EXFOLIATING CLEANSER): اين شوينده ها حاوي ذرات بسيار ريز ساينده ميباشند كه با ماساژ دادن آنها بروي پوست، پوست لطيف تر و هموار تر ميگردد.
درمان دارويي آكنه
1- BENZOYL PEROXIDE: بنزوئيل پروكسايد يكي از پر مصرف ترين داروهايي است كه براي درمان آكنه استفاده ميگردد. كه در انواع %2.5 -%5 -%10 در دسترس ميباشد. بنزوئيل پروكسايد داراي خاصيت آنتي باكتريال بوده و همچنين التهاب را كاهش داده و توليد چربي را نيز سركوب ميكند. البته برخي از افراد به اين دارو آلرژي داشته كه نبايد از آن استفاده كنند.
2-SALICYLIC ACID: اسيد ساليسيليك خاصيت لايه برداري داشته و مصرف آن سبب باز شدن منافذ مسدود پوست، نرم شدن پوست و ريزش سلولهاي مرده پوست ميگردد. بهتر است اين دارو را همراه با بنزوئيل پروكسايد مورد استفاده قرار دهيد.
3-SULFUR: سولفور عملكردي مشابه با بنزوئيل پروكسايد دارد. اين دارو نيز بايد همراه با ديگر داروهاي ويژه درمان آكنه مورد استفاده قرار گيرد.
4-GLYCOLIC ACID: اسيد گليكوليك سبب پاكسازي سلولهاي مرده پوست و همچنين تحريك پوست براي توليد سلولهاي جديد ميگردد.
5-RETINOIDS: رتينوئيدها كرمهاي موضعي ميباشند كه ساختماني شبيه به ويتامين A دارند. سبب باز شدن منافذ مسدود پوست و كاهش التهاب ميگردند. همچنين اين مواد ريزش سلولهاي مرده پوست را نرمال ميسازند. عوارض جانبي اين نوع كرمها شامل: تحريك پذيري پوست، خشكي پوست و افزايش حساسيت نسبت به نور ميگردد بنابراين ميبايد رتينوئيدها را همراه با كرمهاي ضد آفتاب مصرف كرد. رتينوئيدهاي موجود در بازار شامل:RETIN-A(TRETINOIN),DIFFERIN (ADPALENE),TAZOROTENE,AVITA ميباشند.
6-ANTIBIOTICS: آنتي بيوتيكها به دودسته خوراكي و موضعي موجود ميباشند.
* آنتي بيوتيكهاي خوراكي: شامل TETRACYCLINE-ERYTHROMYCIN-CLINDAMYCIN-MINOCYLINE ميباشند. مصرف آنتي بيوتيكهاي خوراكي روشي ايده آل براي درمان آكنه نميباشند چرا كه آنتي بيوتيكهاي خوراكي به سختي به پوست نفوذ ميكنند. عوارض جانبي آنها شامل: حالت تهوع، سوزش سر سينه، آسيب به كليه ها و كبد ميباشد.
* آنتي بيوتيكهاي موضعي: شامل CLINDAMYCIN GEL-BENZACLIN-ERYTHROMYCIN GEL-AZELIC ACID-BENZAMYCIN-SODIUM SULFACETAMIDE ميباشند كه بصورت ژل، لوسيون و محلول موجودند. آنتي بيوتيكهاي موضعي نسبت به آنتي بيوتيكهاي خوراكي برتري دارند زيرا عوارض جانبي اندكي داشته و مستقيما نيز روي پوست اعمال ميگردند. عوارض آنها: خشكي پوست و تحريك پذيري پوست ميباشد.
7-ACUTANE=ISOTRETINOIN: آكوتان در واقع ويتامين A سنتتيك ميباشد. مصرف آن كاهش توليد چربي و ريزش سلولهاي مرده را در پي دارد. آكوتان براي درمان آكنه هاي شديد (كيست) و مزمن تجويز ميگردند. عوارض آن شامل: خشكي زياد پوست، خونريزي بيني، درد عضلاني، كاهش ديد در شب، خارش، خشكي دهان و حساسيت به نور ميباشد. زنان باردار بهيچ عنوان نبايد از اين دارو مصرف كنند.
8-HORMONES: برخي قرصهاي ضد بارداري كه حاوي هورمون استروژن ميباشند براي درمان آكنه خانمها تجويز ميگردد.
9-CLEANSERS: شستشو دهند هاي ملايم و آنتي باكتريال ميباشند.
10-SOAPS: صابونهاي بسياري براي درمان آكنه در بازار در دسترس قرار دارد كه اغلب آنها داراي خاصيت آنتي باكتريال ميباشند. يكي از اين صابونها ACTIVEX نام دارد.
توجه: پيش از مصرف هر يك داروهاي فوق حتما با پزشك خود مشورت نماييد.
چند روش درمان خانگي
1- از يخ براي كاهش التهاب و تورم جوشها استفاده كنيد.
2- چاي بنوشيد و سير مصرف كنيد.
3- خمير نشاسته يك لايه بردار ملايم ميباشد. خمير نشاسته را ميتوانيد با مخلوط نشاسته و آب بدست آوريد.
4- شما ميتوانيد براي خشك كردن جوش ها از خمير دندان (غير ژلي) استفاده كنيد. براي اينكاراندكي از خمير دندان را بروي جوشها قرار دهيد.
5- براي كاهش تورم و التهاب جوشها اندكي كرم هيدروكورتيزون بروي جوشها بماليد.
راهكارهاي پيشگيري از جوش
1- صورت خود را روزي 2 تا 3 مرتبه با آب و صابون آنتي باكتريال بشوييد.
2- از مالش شديد پوست خودداري كنيد.
3- از فشار دادن، كندن، تركاندن و دستكاري جوش ها خودداري كنيد.
4- هيچگاه از تيغهاي كند براي اصلاح صورت استفاده نكنيد.
5- پيش از تراشيدن موهاي صورت، صورت خود را كاملا با آب و صابون بشوييد. پس از اصلاح نيز همين كار را تكرار كرده سپس از محصولات افتر شيوAFTERSHAVE حاوي تركيبات قابض استفاده كنيد.
6- از پوست خود در برابر تابش خورشيد محافظت كنيد.
7- هنگام استفاده از لوازم آرايشي دقت كرده و نگذاريد اينگونه مواد روي صورتتان براي مدت طولاني باقي بمانند.
8- از مرطوب كننده هاي روغني استفاده نكنيد.
9- ورزش كنيد. ورزش در كاهش اثرات منفي استرس بسيار سودمند ميباشد. اما پيش از اقدام به فعاليت بدني صورت خود را كاملا با آب و صابون بشوييد (بخصوص اگر آرايش داريد). پس از فعاليت بدني نيز حمام گرفته و يا حداقل صورت خود را مجددا با آب و صابون بشوييد.
10- رژيم غذايي را برگزينيد كه استرس به بدن شما وارد نسازد. مصرف الكل ، كافئين ، نيكوتين و شكر را به حداقل رسانده و در عوض حبوبات، غلات، سبزيجات و ميوه بيشتري مصرف كنيد.
11- مصرف مواد غذايي حاوي مقادير زياد روي نيز در كاهش التهاب موثر ميباشند. روي در مرغ، گوشت قرمز و حبوبات به وفور يافت ميگردد.
12- از تكنيكهاي كاهش استرس مانند مديتيشن، يوگا و تنفس عميق بهره گيريد.
نكته آخر: آنكه هيچگاه تسليم نگرديد و تا زماني كه جوشهاي شما كاملا برطرف نگرديده از پاي ننشينيد. هرگاه يك روش درماني موثر واقع نگشت به روشي ديگر روي آوريد. اين نكته را نيز بخاطر داشته باشيد هر دارويي را كه براي درمان آكنه مورد استفاده قرار ميدهيد حداقل 3 ماه بايد صبر كنيد تا اثرات آن خود را آشكار سازد انتظار معجزه يك شبه نداشته باشيد.